भगवद्गीता मराठीत — श्लोक, मराठी अर्थ आणि गीता सार

कर्मण्येवाधिकारस्ते मा फलेषु कदाचन। मा कर्मफलहेतुर्भूर्मा ते सङ्गोऽस्त्वकर्मणि॥

तुझा अधिकार फक्त कर्म करण्यावर आहे, त्याच्या फळावर कधीही नाही. म्हणून फळाची इच्छा हे कर्माचे कारण होऊ देऊ नकोस आणि कर्म न करण्याचाही आग्रह धरू नकोस.

आजच्या जीवनात: निकालाची चिंता सोडून, समोरचे काम मनापासून करा.

मात्रास्पर्शास्तु कौन्तेय शीतोष्णसुखदुःखदाः। आगमापायिनोऽनित्यास्तांस्तितिक्षस्व भारत॥

इंद्रियांचा विषयांशी होणारा संपर्क थंडी-उष्णता, सुख-दुःख देतो. हे येतात आणि जातात, कायम टिकत नाहीत. म्हणून ते धैर्याने सहन कर.

आजच्या जीवनात: कठीण भावना आली तर लक्षात ठेवा — “हेही दिवस जातील.”

न जायते म्रियते वा कदाचिन् नायं भूत्वा भविता वा न भूयः। अजो नित्यः शाश्वतोऽयं पुराणो न हन्यते हन्यमाने शरीरे॥

आत्मा कधी जन्मत नाही आणि कधी मरत नाही. तो अजन्मा, नित्य, शाश्वत आणि पुरातन आहे. शरीर नष्ट झाले तरी आत्मा नष्ट होत नाही.

आजच्या जीवनात: आपण केवळ हे शरीर किंवा परिस्थिती नाही.

योगस्थः कुरु कर्माणि सङ्गं त्यक्त्वा धनञ्जय। सिद्ध्यसिद्ध्योः समो भूत्वा समत्वं योग उच्यते॥

योगात स्थिर राहून, आसक्ती सोडून कर्म कर. यश आणि अपयश यांत समभाव ठेव — या समत्वालाच योग म्हणतात.

आजच्या जीवनात: यश आणि अपयश दोन्ही शांतपणे स्वीकारणे हाच खरा योग.

श्रेयान्स्वधर्मो विगुणः परधर्मात्स्वनुष्ठितात्। स्वधर्मे निधनं श्रेयः परधर्मो भयावहः॥

दुसऱ्याचा धर्म उत्तम प्रकारे पाळण्यापेक्षा स्वतःचा धर्म, उणिवांसह पाळणेही श्रेष्ठ आहे. स्वधर्मात मरणेही कल्याणकारक; परधर्म भयावह असतो.

आजच्या जीवनात: इतरांशी तुलना सोडा; स्वतःच्या मार्गावरचे पुढचे योग्य पाऊल ओळखा.

यदा यदा हि धर्मस्य ग्लानिर्भवति भारत। अभ्युत्थानमधर्मस्य तदात्मानं सृजाम्यहम्॥

जेव्हा जेव्हा धर्माचा ऱ्हास होतो आणि अधर्म वाढतो, तेव्हा तेव्हा मी स्वतःला प्रकट करतो.

आजच्या जीवनात: चांगुलपणा कधीही एकटा सोडला जात नाही.

उद्धरेदात्मनात्मानं नात्मानमवसादयेत्। आत्मैव ह्यात्मनो बन्धुरात्मैव रिपुरात्मनः॥

माणसाने स्वतःच स्वतःचा उद्धार करावा, स्वतःला खाली पडू देऊ नये. कारण माणूस स्वतःच स्वतःचा मित्र आहे आणि स्वतःच स्वतःचा शत्रू.

आजच्या जीवनात: स्वतःशी एखाद्या चांगल्या मित्रासारखे बोला.

असंशयं महाबाहो मनो दुर्निग्रहं चलम्। अभ्यासेन तु कौन्तेय वैराग्येण च गृह्यते॥

निःसंशय मन चंचल आहे आणि त्याला आवरणे कठीण आहे; पण अभ्यास आणि वैराग्य यांनी ते ताब्यात आणता येते.

आजच्या जीवनात: मन भरकटले तर स्वतःला रागावू नका — हळूच परत आणा. हाच अभ्यास.

अनन्याश्चिन्तयन्तो मां ये जनाः पर्युपासते। तेषां नित्याभियुक्तानां योगक्षेमं वहाम्यहम्॥

जे लोक अनन्य भावाने माझे चिंतन करत माझी उपासना करतात, त्या नित्य जोडलेल्या भक्तांचा योगक्षेम — जे नाही ते मिळवून देणे आणि जे आहे त्याचे रक्षण — मी स्वतः वाहतो.

आजच्या जीवनात: प्रामाणिक प्रयत्न करा आणि बाकी विश्वासावर सोडा.

पत्रं पुष्पं फलं तोयं यो मे भक्त्या प्रयच्छति। तदहं भक्त्युपहृतमश्नामि प्रयतात्मनः॥

जो कोणी भक्तीने मला पान, फूल, फळ किंवा पाणी अर्पण करतो, त्या शुद्ध मनाच्या भक्ताने प्रेमाने दिलेली ती भेट मी स्वीकारतो.

आजच्या जीवनात: भेटीच्या आकारापेक्षा त्यामागचा भाव महत्त्वाचा.

त्रिविधं नरकस्येदं द्वारं नाशनमात्मनः। कामः क्रोधस्तथा लोभस्तस्मादेतत्त्रयं त्यजेत्॥

काम, क्रोध आणि लोभ ही नरकाची तीन दारे आहेत, जी आत्म्याचा नाश करतात. म्हणून या तिघांचा त्याग करावा.

आजच्या जीवनात: या तिघांपैकी कोणता तुम्हाला सर्वात जास्त घेरतो, ते आज ओळखा.

सर्वधर्मान्परित्यज्य मामेकं शरणं व्रज। अहं त्वा सर्वपापेभ्यो मोक्षयिष्यामि मा शुचः॥

सर्व धर्मांचा त्याग करून फक्त मला शरण ये. मी तुला सर्व पापांपासून मुक्त करीन, शोक करू नकोस.

आजच्या जीवनात: सगळे ओझे तुमच्याच खांद्यावर नाही.